Silvio Berlusconi

سیلڤیۆ بێرلۆسکۆنی (٢٩ی ئەیلوولی ١٩٣٦ – ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣) سەرمایەدارێکی میدیایی و سیاسەتمەداری ئیتاڵی بووە و لە ساڵانی ١٩٩٤ تا ١٩٩٥، ٢٠٠١ تا ٢٠٠٦ و ٢٠٠٨ تا ٢٠١١ لە سێ حکومەتدا وەک سەرۆکوەزیرانی ئیتاڵیا کاری کردووە، لە ساڵی ١٩٩٤ تا ٢٠١٣ ئەندامی ژووری نوێنەران بووە؛ ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی کۆمار لە ساڵی ٢٠٢٢ تا کۆچی دوایی لە ساڵی ٢٠٢٣، و پێشتر لە مانگی ئازار تا تشرینی دووەمی ٢٠١٣؛ و ئەندامی پەرلەمانی ئەوروپا بووە لە ساڵی 2019 تا 2022، و پێشتریش لە ساڵی 1999 تا 2001. لە کاتی مردنیدا لە ساڵی 2023 سامانی پاکی 6.8 ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە بە پێی فۆربس، بەمەش بووە 352 مین دەوڵەمەندترین پیاوی جیهان و سێیەم دەوڵەمەندترین کەسی ئیتاڵیا. بێرلۆسکۆنی لە کۆتایی شەستەکاندا بەرەو نوخبەی دارایی ئیتاڵیا بەرزبووەوە. خاوەن پشکی کۆنترۆڵکەری کۆمپانیای میدیاسێت بووە و لە ساڵی ١٩٨٦ تا ٢٠١٧ خاوەنی یانەی تۆپی پێی ئیتاڵی ئەی سی میلان بووە، بەهۆی فەرمانی شایستەیی بۆ کارەوە نازناوی ئیل کاڤالیێر ('شۆڕشگێڕ')ی لێنراوە. لە ساڵی 2009 فۆربس لە لیستی بەهێزترین گەلانی جیهاندا پلەی دوازدەیەمی دانا بەهۆی زاڵبوونی بەسەر سیاسەتی ئیتالیادا بەدرێژایی زیاتر لە 15 ساڵ سەرۆکایەتی هاوپەیمانی ناوەڕاست و ڕاست. درێژترین پۆستی سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا بوو لە دوای جەنگەوە، هەروەها سێیەم درێژترین پۆستی سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا بوو لە دوای یەکگرتنی ئیتاڵیا، دوای مۆسۆلینی و جیۆڤانی جیۆلیتی. لە ساڵی ١٩٩٤ تا ٢٠٠٩ سەرۆکی پارتی فۆرزا ئیتاڵیای ناوەڕاستی ڕاست بووە و لە ساڵی ٢٠٠٩ تا ٢٠١٣ سەرۆکی پارتی جێنشینی فۆرزا ئیتالیا بووە، لە ساڵی ٢٠١٣ سەرکردایەتی پارتی فۆرزا ئیتالیا بوو کە زیندوو کراوەتەوە. لە 1ی ئابی 2013، بێرلۆسکۆنی لەلایەن دادگای باڵای کاساسیۆنەوە بە تۆمەتی ساختەکاری لە باجدا سزا درا. سزای چوار ساڵ زیندانیکردنی پشتڕاستکرایەوە، هەروەها بۆ ماوەی دوو ساڵ پۆستی گشتیی لێ قەدەغەکرا. لە تەمەنی ٧٦ ساڵیدا، لە زیندانیکردنی ڕاستەوخۆ بەخشرا، و لەبری ئەوە بە ئەنجامدانی خزمەتکردنی کۆمەڵایەتی بێ مووچە سزاکەی بەسەر برد. سێ ساڵ لە سزاکەی بەپێی یاسای ئیتالیا بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی لێخۆشبوون؛ چونکە زیاتر لە دوو ساڵ سزای زیندانیکردنی گەورەی بەسەردا سەپێندرابوو، بۆ ماوەی شەش ساڵ پۆستی یاسادانانی لێ قەدەغەکرا و لە ئەنجومەنی پیران دەرکرا. بێرلۆسکۆنی بەڵێنیدا بە درێژایی سزای دەستبەسەرکردن و قەدەغەکردنی پۆستە گشتییەکانی بە سەرۆکی یانەی فۆرزا ئیتالیا بمێنێتەوە. دوای ئەوەی قەدەغەکردنی کۆتایی هات، دوای بەدەستهێنانی کورسییەک لە هەڵبژاردنە گشتییەکانی ئیتاڵیا لە ساڵی ٢٠٢٢، گەڕایەوە بۆ ئەنجومەنی پیران، دواتر ساڵی دواتر بەهۆی ئاڵۆزییەکانی شێرپەنجەی خوێنی درێژخایەنی مایلۆمۆنۆسایتیکەوە کۆچی دوایی کرد، و پرسەی دەوڵەتی بۆ کرا. بێرلۆسکۆنی بە شێوازی سیاسی پۆپۆلیستی و کەسایەتییە چەقبەستووەکەی ناسرابوو؛ بۆچوون و ڕیتۆریکەکانی کە زۆرجار بە بێرلۆسکۆنیزم ناودەبرێن، بە قووڵی دیمەنی سیاسی ئیتالیایان لە قاڵب داوە. لە ماوەی درێژخایەنی پۆستەکەیدا زۆرجار تۆمەتبار دەکرا بەوەی کە پیاوێکی بەهێزە. لە لوتکەی دەسەڵاتەکەیدا، بێرلۆسکۆنی دەوڵەمەندترین کەسی ئیتاڵیا بوو، خاوەنی سێ کەناڵی سەرەکی تەلەفزیۆنی وڵات بوو، بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کۆمپانیای پەخشی نیشتمانی RAIی لە ڕێگەی حکومەتەکەی خۆیەوە کۆنترۆڵ دەکرد. خاوەنی گەورەترین کۆمپانیای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئیتاڵیا و چەندین ڕۆژنامە و گۆڤار و یەکێک بوو لە یانە سەرەکییەکانی تۆپی پێ لە ئەوروپا. لە کاتی مردنیدا، ڕۆژنامەی گاردیانی بەریتانی نووسیویەتی کە بێرلۆسکۆنی "دەسەڵاتی زیاتری خۆی کۆکردۆتەوە لەوەی کە تاکە تاکێک لە دیموکراسییەکی ڕۆژئاوادا بەکاری هێنابێت". بێرلۆسکۆنی وەک کەسایەتییەکی مشتومڕاوی مایەوە کە ڕای گشتی و شرۆڤەکارانی سیاسی دابەش دەکرد. وەسفکردنی سەرەوە لە وتارەکەی ویکیپیدیا Silvio Berlusconi، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA، لیستی تەواوی بەشداربووان لە ویکیپیدیا