François Mitterrand

فرانسوا مۆریس ئادرین ماری میتران (٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩١٦ – ٨ی ژانویەی ١٩٩٦) سیاسەتمەدار و دەوڵەتمەدارێکی فەرەنسی بووە کە لە ساڵی ١٩٨١ تا ١٩٩٥ وەک سەرۆکی فەرەنسا کاری کردووە، درێژترین هەڵگری ئەو پۆستە بووە لە مێژووی فەرەنسادا. وەک سکرتێری یەکەمی پێشووی پارتی سۆسیالیست، یەکەم سیاسەتمەداری چەپ بوو کە لە سەردەمی کۆماری پێنجەمدا پۆستی سەرۆکایەتیی وڵاتەکەی گرتە ئەستۆ. بەهۆی کاریگەرییەکانی خێزانییەوە، میتران ژیانی سیاسی خۆی لەسەر ڕاستی ناسیۆنالیستی کاسۆلیکی دەستپێکرد. لە ساڵانی پێشووی ڕژێمی ڤیچیدا خزمەتێکی زۆری کردووە. دواتر پەیوەندی بە بەرخۆدانەوە کرد و ڕووی لە چەپ کرد و چەندین جار لە ژێر دەسەڵاتی کۆماری چوارەمدا پۆستی وەزاری وەرگرت. میتران دژی دامەزراندنی کۆماری پێنجەم لەلایەن شارل دیگۆلەوە وەستایەوە. هەرچەندە لە هەندێک کاتدا کەسایەتییەکی گۆشەگیر لە ڕووی سیاسییەوە بوو، بەڵام لە هەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی ساڵی ١٩٦٥ و ١٩٧٤دا لە ڕکابەرەکانی تێپەڕاند و بوو بە ئاڵاهەڵگری چەپەکان، پێش ئەوەی لە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ساڵی ١٩٨١دا وەک سەرۆک هەڵبژێردرێت. لە ساڵی ١٩٨٨ دووبارە هەڵبژێردرایەوە و تا ساڵی ١٩٩٥ لە پۆستەکەیدا مایەوە. میتران پارتی شیوعی بانگهێشتی یەکەمین حکومەتی خۆی کرد کە ئەوکات بڕیارێکی مشتومڕاوی بوو. بەڵام کۆمۆنیستەکان وەک هاوبەشی بچووک خرایە ناو بۆکسەکەوە و لەبری ئەوەی سوودیان لێ وەربگرن، بینییان کە پشتگیرییەکانیان کەم بووەوە و لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٨٤دا کابینەکەیان بەجێهێشت. لە سەرەتای خولی یەکەمیدا، میتران ئەجێندایەکی ئابووری چەپی توندڕەوی پەیڕەو کرد، لەوانە بە نیشتمانیکردنی کۆمپانیا سەرەکییەکان و هێنانەکایەی هەفتەی کارکردنی ٣٩ کاتژمێری. بە هەمان شێوە پاڵ بە ئەجێندایەکی پێشکەوتنخوازانە نا بە چاکسازییەکانی وەک هەڵوەشاندنەوەی سزای لەسێدارەدان و کۆتاییهێنان بە قۆرخکاری حکومەت لە پەخشی ڕادیۆیی و تەلەفزیۆنیدا. هەروەها پەرەپێدەرێکی بەهێزی کولتوری فەرەنسی بووە و کۆمەڵێک "پرۆژەی گەورە"ی جێبەجێ کردووە. بەڵام لە بەرامبەر گرژییە ئابوورییەکاندا، زۆری نەخایاند وازی لە بەرنامەی نیشتمانیکردنی هێنا، لە بەرژەوەندی سیاسەتی خۆپارێزی و ئازادکردنی بازاڕ. لە ساڵی ١٩٨٥دا ڕووبەڕووی مشتومڕێکی گەورە بووەوە دوای ئەوەی فەرمانی بۆردومانکردنی کەشتیی جەنگاوەری کەوانەیی دەرکرد کە کەشتییەکی گرینپیس بوو کە لە ئۆکلاند وەستابوو. دواتر لە ساڵی ١٩٩١ بووە یەکەم سەرۆکی فەرەنسا کە ژنە سەرۆک وەزیرانێک بە ناوی ئیدیت کرێسۆن دەستنیشان بکات. لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا، میتران دوو جار بەهۆی لەدەستدانی زۆرینەی پەرلەمانییەوە ناچار بوو بۆ "حکومەتەکانی هاوژیانی" لەگەڵ کابینە کۆنەپەرستەکان کە بە ڕێککەوت لەلایەن جاک شیراک (1986-1988) و ئێدوارد بالادور (1993-1995) سەرکردایەتی دەکران. سیاسەتەکانی دەرەوە و بەرگری میتران لەسەر سیاسەتەکانی پێش خۆی گۆلیستەکان بنیات نرا، تەنها سەبارەت بە دوودڵی ئەوان لە پشتیوانیکردن لە یەکگرتنی ئەوروپا نەبێت، کە ئەو پێچەوانەی کردەوە. هاوبەشییەکەی لەگەڵ ڕاوێژکاری ئەڵمانیا هێلموت کۆل، یەکگرتنی ئەوروپای لە ڕێگەی پەیمانی ماستریختەوە پێشخست، و یەکگرتنەوەی ئەڵمانیای قبوڵکرد. دوای کەمتر لە هەشت مانگ لە جێهێشتنی پۆستەکەی، بەهۆی ئەو شێرپەنجەی پرۆستاتەوە کۆچی دوایی کرد کە بۆ زۆربەی ماوەی سەرۆکایەتییەکەی بە سەرکەوتوویی شاردبوویەوە. لە دەرەوەی ئەوەی چەپی فەرەنسی ببێتە هەڵبژێردراو، میتران سەرۆکایەتی سەرهەڵدانی پارتی سۆسیالیستی کرد بۆ هەژموونی چەپ، و دابەزینی حزبی شیوعی کە سەردەمانێک باڵادەست بوو. ... سەرچاوە: بابەتی "François Mitterrand" لە ویکیپیدیا بە زمانی ئینگلیزی، مۆڵەتی بەپێی CC-BY-SA.